دەرمانگە — DARMANGA

ژەهراویبوون و دۆزی زیادە

⚠️ ئەم پەڕەیە فریاگوزاریی سەرەتاییە و جێگەی نەخۆشخانە ناگرێتەوە. لە هەموو حاڵەتێکدا یەکسەر پەیوەندی بە فریاگوزاری بکە.

ژەهراویبوون و دۆزی زیادە

ڕێنماییی خێرای فریاگوزاریی سەرەتایی بۆ کاتێک کەسێک — بەتایبەت منداڵ — دەرمان یان مادەیەکی ژەهراویی خواردووە.

یەکەم ٥ خولەک — چی بکە
  • هێمن بە و کاتەکە بزانە. بزانە کەی ڕوویداوە — ئەم کاتە یەکێکە لە گرنگترین زانیارییەکان بۆ دکتۆر.
  • پاکەت یان قوتووەکە بەدەستەوە بگرە. نەیفڕێنە، هەرچی ماوەتەوە لەگەڵ خۆت ببە.
  • دەم بە دەست پاک بکەرەوە ئەگەر مادەکە هێشتا لە دەمدایە — بەبێ فشار و بەبێ خواردنەوەی هیچ شتێک.
  • ئەگەر مادەکە بەر پێست یان چاو کەوتووە: بە ئاوی سارد و ڕوو بۆ ماوەی ١٥ خولەک بیشۆ و جلە پیسبووەکان دابکەنە.
  • یەکسەر بەرەو نەخۆشخانە. چاوەڕێی نیشانە مەکە — لە زۆربەی حاڵەتی مەترسیداردا نیشانەکان چەند کاتژمێر دواتر دەردەکەون، کاتێک زیانەکە ڕوویداوە.

ئەمانە هەرگیز مەکە

  • بە زۆر ڕشانەوەی مەکە — نە بە پەنجە، نە بە خوێ و ئاو. زیانەکە دووبارە دەکاتەوە و دەکرێت بچێتە سییەکانەوە.
  • شیر، ڕۆن، ماست یان دۆ مەدەرێ بەبێ ڕێنماییی پزیشکی — هەندێک مادە بەم شێوەیە زووتر هەڵدەمژرێن.
  • خوێی چێشتخانە بۆ ڕشانەوە بەکارمەهێنە — خۆی مەترسیی کوشندەی هەیە.
  • خەڵتەی ماڵەوە و چارەسەری گەڕەکی مەکە (خۆڵەمێش، ڕۆنی زەیتوون، گیای فڵان) — کات بەفیڕۆ دەدەن.
  • ئەگەر کەسەکە بێهۆشە یان فێی هەیە، هیچ شتێکی بە دەمدا مەدە — نە ئاو نە دەرمان.
  • ئەگەر مادەکە ماددەی سووتێنەر یان نەوت بوو، هیچ مەدەرێ و بە زۆر ڕشانەوەی مەکە.

کەی یەکسەر فریاگوزاری بانگ بکەیت

ئەم نیشانانە واتە چیتر چاوەڕوانی ناکرێت:
  • بێهۆشی، خەواڵووبوونی زۆر، یان نەگەڕانەوەی وەڵام
  • گیرانی هەناسە، هەناسەی هێواش یان شین بوونی لێو
  • فێ (تەشەنوج) یان لەرزینی لەش
  • ڕشانەوەی خوێن، یان سووتان لە دەم و لێودا
  • لێدانی نائاسایی دڵ، ئارەقەی سارد، یان دابەزینی توندی فشار
  • خواردنی دەرمانی کەسێکی تر لەلایەن منداڵێکەوە — تەنانەت یەک حەب لە هەندێک دەرماندا بۆ منداڵ مەترسیدارە

چی لەگەڵ خۆت ببە بۆ نەخۆشخانە

  • پاکەت، قوتوو یان بوتڵی مادەکە (تەنانەت بەتاڵ)
  • ئەگەر بزانیت، چەند حەب/چەند مل کەم بووە
  • کاتی ڕوودان بە کاتژمێر
  • لیستی هەموو ئەو دەرمانانەی کەسەکە بەکاریان دەهێنێت (بەشی «دەرمانەکانم»ی ئەم سایتە دەتوانێت چاپ بکرێت)
  • نموونەیەک لە ڕشانەوەکە ئەگەر بەئاسانی بەدەست دەکەوێت

حاڵەتە باوەکان

ئەمانە زانیاریی گشتین بۆ ئەوەی بزانیت مەترسییەکە چەندە — نەک بۆ چارەسەرکردن لە ماڵەوە. هەموویان پێویستیان بە نەخۆشخانەیە.

پاراسیتامۆل (پانادۆل، ئەدۆل …)
مەترسیدارترین دۆزی زیادەی ماڵەوەیە، چونکە لە یەکەم ڕۆژدا هەست بە هیچ ناکرێت و پاشان جەرگ لەکار دەکەوێت. چارەسەرێکی کاریگەر (ئەنتیدۆت) هەیە بەڵام تەنها ئەگەر لە ٨ کاتژمێری یەکەمدا دەست پێبکات. هەرگیز چاوەڕێی نیشانە مەکە.
بروفین و دەرمانی دژە هەوکردن
دەبێتە هۆی ڕشانەوە، ئازاری گەدە، خوێنبەربوونی گەدە و لە دۆزی زۆردا زیانی گورچیلە. پێویستی بە پێداچوونەوەی نەخۆشخانەیە بەتایبەت لە منداڵدا.
دەرمانی خەو، ئەعصاب و ئۆپیۆید (تڕامادۆل، کۆدائین …)
مەترسیی سەرەکی وەستانی هەناسەیە. ئەگەر کەسەکە خەواڵوو بوو، بەلایەکدا ڕایبخە و پشتی سەری ڕاست بگرە تا ڕێگای هەوا کراوە بێت، و یەکسەر فریاگوزاری. ئەنتیدۆت هەیە بەڵام تەنها لە نەخۆشخانە.
دەرمانی فشار و شەکرە (لای منداڵ)
یەک یان دوو حەبی گەورەساڵان دەکرێت لای منداڵێکی بچووک فشار یان شەکری خوێن بە مەترسییەکی توند دابەزێنێت. هەمیشە پێویستی بە چاودێریی نەخۆشخانەیە.
ئاسن و ڤیتامینی ئاسندار
حەبی ئاسنی ڕەنگاوڕەنگ بۆ منداڵ وەک شەکرۆکە وایە و لە دۆزی زیادەدا زۆر مەترسیدارە. پاش چەند کاتژمێرێکی سکچوون و ڕشانەوە، ماوەیەکی «باش»ی ساختە دێت و پاشان جەرگ زیان دەبینێت.
مادە سووتێنەرەکان (تیزاب، ماددەی پاککەرەوە، سپیکەرەوە)
هیچ شتێک مەدەرێ و بە زۆر ڕشانەوەی مەکە — دووبارە بەسەر گەروودا هاتنەوە زیانەکە دوو قات دەکات. دەم بە ئاو بشۆ و یەکسەر نەخۆشخانە.
نەوت، بەنزین، تینەر و مادەی ڕەقکەرەوە
مەترسییەکەی بۆ سییەکانە نەک گەدە: ئەگەر بڕشێتەوە دەچێتە سییەکانەوە و هەوکردنی کوشندە دروست دەکات. هەرگیز بە زۆر ڕشانەوەی مەکە و یەکسەر بیبە نەخۆشخانە.
ژەهری مێروو، ژەهری مشک و کشتوکاڵ
هەندێکیان کار لە دەمار دەکەن (ئارەق، تفی زۆر، بچووکبوونی بیلبیلە، لاوازی) و هەندێکیان خوێن ڕوون دەکەنەوە. جلە پیسبووەکان دابکەنە، پێست بشۆ و یەکسەر نەخۆشخانە — لەگەڵ ناوی مادەکە.
پیلی دوگمەیی (لە یاریی منداڵدا)
ئەمە لەناکاوێکی ڕاستەقینەیە: لە ماوەی ٢ کاتژمێردا دەتوانێت گەروو بسووتێنێت. هیچ مەدەرێ، ڕشانەوەی مەکە و یەکسەر بەرەو نەخۆشخانە بۆ وێنەی ئێکس.
کحول و مادەی نافەرمی
کحولی نافەرمی (مێثانۆل) دەبێتە هۆی کوێری هەمیشەیی و مردن. سەرگێژە، تاریکیی بینین و هەناسەی خێرا نیشانەی مەترسین — یەکسەر نەخۆشخانە.

ڕێگرتن لە ماڵەوە — گرنگترین بەش

  • دەرمان لە شوێنێکی بەرز و قوفڵدراودا هەڵبگرە، نەک لەسەر مێزی گەدە یان لە چانتەی دەستدا.
  • دەرمان بە منداڵ مەڵێ «شەکرۆکەیە» بۆ ئەوەی بیخوات — دواتر خۆی دەیخواتەوە.
  • دەرمان لە قوتووی ڕەسەنی خۆیدا بهێڵەرەوە؛ لە بوتڵی ئاو و شەربەتی خواردنەوەدا مەیگرە.
  • مادەی پاککەرەوە و نەوت هەرگیز لە بوتڵی ئاو و مەشروبدا هەڵمەگرە — باوترین هۆکاری ژەهراویبوونی منداڵە.
  • دەرمانی بەسەرچوو یان ئەوەی پێویست نییە بیانگەڕێنەوە دەرمانخانە؛ لە زبڵدانی ماڵەوە فڕێیان مەدە.
  • ژمارەی فریاگوزاری لەسەر یەخچاڵ بنووسە — لە کاتی ترسدا کەس بیری ناکەوێتەوە.

ئەم لاپەڕەیە بۆ فریاگوزاریی سەرەتاییە و جێگەی نەخۆشخانە و ژەهرناسی ناگرێتەوە. لە هەموو حاڵەتێکی گومانلێکراودا، تەنانەت ئەگەر کەسەکە باش دیارە، پەیوەندی بە نەخۆشخانەی نزیک بکە.

التسمم والجرعة الزائدة

إرشادات إسعاف أولي سريعة عندما يتناول شخص — خاصة طفل — دواءً أو مادة سامة.

أول ٥ دقائق
  • حافظ على هدوئك وسجّل الوقت. وقت الحادثة من أهم المعلومات للطبيب.
  • احتفظ بالعلبة أو الزجاجة ولا ترمِ ما تبقّى.
  • امسح الفم بإصبعك إذا بقيت المادة فيه، دون إعطاء أي شيء بالفم.
  • إذا لامست المادة الجلد أو العين: اغسل بماء جارٍ بارد ١٥ دقيقة واخلع الملابس الملوّثة.
  • توجّه فوراً إلى المستشفى ولا تنتظر ظهور الأعراض — في أخطر الحالات تتأخر الأعراض ساعات.

ممنوع تماماً

  • لا تُحدث القيء لا بالإصبع ولا بالماء والملح.
  • لا تعطِ حليباً أو زيتاً أو لبناً دون توجيه طبي.
  • لا تستعمل ملح الطعام لإحداث القيء — قد يكون قاتلاً بحد ذاته.
  • لا تجرّب وصفات منزلية فهي تضيّع الوقت.
  • إذا كان المصاب فاقداً للوعي أو يتشنّج فلا تعطه شيئاً بالفم.
  • مع المواد الكاوية أو النفط: لا شيء بالفم ولا قيء إطلاقاً.

متى تتصل بالإسعاف فوراً

هذه العلامات لا تحتمل الانتظار:
  • فقدان الوعي أو النعاس الشديد
  • صعوبة التنفس أو ازرقاق الشفاه
  • تشنّج
  • تقيؤ دموي أو حروق في الفم
  • اضطراب نبض القلب أو هبوط الضغط
  • تناول طفل دواء شخص آخر — حبة واحدة قد تكفي للخطر

ما الذي تأخذه معك

  • العلبة أو الزجاجة حتى لو فارغة
  • عدد الحبات أو الكمية الناقصة إن عُرفت
  • وقت الحادثة بالساعة
  • قائمة أدوية المريض (يمكن طباعتها من قسم «أدويتي»)
  • عيّنة من القيء إن أمكن

الحالات الشائعة

هذه معلومات عامة لتقدير الخطورة، وليست علاجاً منزلياً — جميعها تحتاج مستشفى.

الباراسيتامول (بنادول، أدول)
أخطر جرعة زائدة منزلية: لا أعراض في اليوم الأول ثم فشل كبدي. يوجد ترياق فعّال لكن ضمن الساعات الأولى فقط.
مضادات الالتهاب (بروفين)
قيء وألم معدة ونزف هضمي، وضرر كلوي بالجرعات الكبيرة.
المنوّمات والمهدئات والأفيونات
الخطر الأساسي توقف التنفس. ضع المصاب على جنبه وافتح مجرى الهواء واتصل بالإسعاف.
أدوية الضغط والسكري عند الأطفال
حبة أو حبتان من دواء البالغين قد تخفض الضغط أو السكر بشكل خطير عند الطفل.
الحديد والفيتامينات الحاوية عليه
حبوب ملوّنة تشبه الحلوى؛ بعد ساعات من القيء تأتي فترة تحسّن خادعة ثم ضرر كبدي.
المواد الكاوية (حامض، منظفات، مبيّض)
لا شيء بالفم ولا قيء — رجوع المادة يضاعف الحرق. اغسل الفم وتوجّه للمستشفى.
النفط والبنزين والتنر
الخطر على الرئة لا المعدة: القيء يدخلها إلى الرئتين. ممنوع إحداث القيء.
مبيدات الحشرات وسم الفئران
اخلع الملابس الملوّثة، اغسل الجلد، وخذ اسم المادة معك إلى المستشفى.
بطارية الأزرار
طارئ حقيقي: قد تحرق المريء خلال ساعتين. لا شيء بالفم — مستشفى وأشعة فوراً.
الكحول والمواد المجهولة
الكحول المغشوش (الميثانول) يسبب العمى والوفاة. دوخة وتشوّش رؤية = مستشفى فوراً.

الوقاية في المنزل

  • احفظ الدواء في مكان مرتفع ومقفل.
  • لا تقل للطفل إن الدواء حلوى.
  • أبقِ الدواء في علبته الأصلية.
  • لا تخزّن المنظفات أو النفط في قناني ماء أو مشروبات.
  • أعد الأدوية المنتهية إلى الصيدلية.
  • اكتب رقم الإسعاف على الثلاجة.

هذه الصفحة إسعاف أولي ولا تغني عن المستشفى ومركز السموم. عند أي شك اتصل بأقرب مستشفى.

Poisoning & overdose

Fast first-aid guidance for when someone — especially a child — has swallowed a medicine or a poison.

The first 5 minutes
  • Stay calm and note the time. When it happened is one of the most useful facts for the hospital.
  • Keep the packet or bottle and whatever is left in it.
  • Wipe out the mouth if material is still there — without giving anything to drink.
  • Skin or eye contact: rinse under cool running water for 15 minutes and remove contaminated clothing.
  • Go to hospital now. Do not wait for symptoms — in the most dangerous poisonings they appear hours later, once the damage is done.

Never do these

  • Do not make the person vomit — not with fingers, not with salt water.
  • Do not give milk, oil or yoghurt without medical advice.
  • Never use table salt to induce vomiting — it can kill on its own.
  • No home remedies — they only waste time.
  • If the person is drowsy, unconscious or fitting, give nothing by mouth.
  • With corrosives or petroleum products: nothing by mouth and never induce vomiting.

When to call an ambulance immediately

These signs cannot wait:
  • Unconsciousness or heavy drowsiness
  • Difficulty breathing or blue lips
  • Seizures
  • Vomiting blood, or burns in the mouth
  • Irregular heartbeat or collapse
  • A child who has taken someone else’s medicine — one tablet can be enough

What to take with you

  • The packet or bottle, even if empty
  • How many tablets or how much is missing, if known
  • The time it happened
  • A list of the person’s regular medicines (printable from “My drugs”)
  • A sample of the vomit if easily available

Common situations

General information to judge how serious it is — not home treatment. All of these need a hospital.

Paracetamol
The most dangerous household overdose: nothing is felt on day one, then the liver fails. An effective antidote exists but only if started within the first hours.
Ibuprofen and other anti-inflammatories
Vomiting, stomach pain, gastrointestinal bleeding and kidney injury at high doses.
Sleeping tablets, sedatives and opioids
The main risk is stopped breathing. Roll the person on their side, keep the airway open, call an ambulance.
Blood pressure and diabetes tablets in children
One or two adult tablets can dangerously drop a small child’s blood pressure or blood sugar.
Iron tablets and iron-containing vitamins
Coloured tablets look like sweets. After hours of vomiting comes a deceptive “well” phase, then liver damage.
Corrosives (acid, cleaners, bleach)
Nothing by mouth, no vomiting — bringing it back up burns twice. Rinse the mouth and go.
Kerosene, petrol, thinner
The danger is the lungs, not the stomach: vomiting sends it into the airway. Never induce vomiting.
Pesticides and rat poison
Remove contaminated clothes, wash the skin, and take the product name to hospital.
Button batteries
A true emergency: it can burn through the oesophagus within two hours. Nothing by mouth — hospital and X-ray now.
Alcohol and unlabelled substances
Illicit alcohol (methanol) causes permanent blindness and death. Dizziness and blurred vision mean hospital immediately.

Prevention at home

  • Keep medicines high up and locked away.
  • Never tell a child a medicine is a sweet.
  • Keep medicines in their original packaging.
  • Never store cleaners or fuel in drink bottles.
  • Return expired medicines to a pharmacy.
  • Write the emergency number on the fridge.

This page is first aid only and does not replace a hospital or a poison centre. If in any doubt, call your nearest hospital.

سەرەکی · لیستی دەرمانەکان · بابەتەکان · پرسیارەکان