ڕێنمایی پشکنینی تاقیگە
⚠️ ئەم پەڕەیە زانیاری گشتییە و ڕەچەتە نییە. پێداویستیی پشکنین بەپێی حاڵەتی هەر کەسێک دەگۆڕێت.
کوردی
هەندێک دەرمان بەبێ پشکنینی دووبارە مەترسیدارن. لێرەدا هەر پشکنینێک چییە، بۆچی دەکرێت و کام دەرمان پێویستی پێیەتی.
کاتی مەیوونبوونی خوێن PT / INR
دەپێوێت خوێن بە چ خێراییەک دەمەیوێت. بۆ هەرکەسێک وارفارین دەخوات ئەم پشکنینە ژیانی پێوەیە: بەرزیی زۆر واتە مەترسیی خوێنبەربوون، نزمیی واتە دەرمانەکە کاری نەکردووە.
ژمارەی نزیکەیی: ئاسایی ٠٫٨–١٫٢ · لەگەڵ وارفاریندا ئامانج زۆرجار ٢٫٠–٣٫٠
Acenocoumarol · Warfarin
پشکنینی گشتیی خوێن CBC
خانە سوورەکان، سپییەکان و پلەیتلێتەکان دەژمێرێت — کەمخوێنی، تووشبوون و دابەزینی بەرگری پیشان دەدات.
ژمارەی نزیکەیی: Hb پیاو ١٣–١٧ گم/دل · ژن ١٢–١٥ · WBC ٤–١١ هەزار · پلەیتلێت ١٥٠–٤٥٠ هەزار
Abacavir · Acenocoumarol · Adalimumab · Altretamine · Amifostine · Amprenavir · Amsacrine · Anakinra · Anastrozole · Apixaban · Ardeparin · Argatroban
ژمارەی نیوترۆفیل ANC
ئەو بەشەی خانە سپییەکانە کە بەربەرەکانیی بەکتریا دەکات. هەندێک دەرمان دەیخاتە خوارەوە و لەش بێ بەرگری دەمێنێتەوە.
ژمارەی نزیکەیی: ئاسایی > ١٥٠٠ خانە/میکرۆلیتر
Clozapine
ئەرکی گورچیلە RFT / Creatinine + eGFR
کرێاتینین و eGFR پیشان دەدەن گورچیلە چەند باش خوێن پاک دەکاتەوە. زۆرێک لە دەرمانەکان بەپێی ئەم ژمارەیە بڕیان کەم دەکرێتەوە.
ژمارەی نزیکەیی: کرێاتینین ٠٫٦–١٫٣ مگم/دل · eGFR > ٩٠ باشترین
Abacavir · Acarbose · Acenocoumarol · Acipimox · Allopurinol · Altretamine · Amifostine · Amikacin · Amiloride · Amiloride + Hydrochlorothiazide · Amphotericin B · Amprenavir
ئەرکی جەرگ LFT (ALT/AST/Bilirubin)
ئەنزیمەکانی جەرگ. بەرزبوونەوەیان دەکرێت یەکەمین نیشانەی زیانی دەرمان لە جەرگ بێت، پێش هەر نیشانەیەکی دەرەکی.
ژمارەی نزیکەیی: ALT/AST نزیکەی ٧–٤٠ یەکە/لیتر
Abacavir · Acipimox · Acitretin · Acrisorcin · Adalimumab · Alitretinoin · Allopurinol · Altretamine · Amifostine · Amiodarone · Amorolfine (Nail Lacquer) · Amphotericin B
پۆتاسیۆم Potassium (K)
خاڵێکی مەترسیدارە: بەرزی یان نزمیی زۆر ڕێککەوتنی لێدانی دڵ تێکدەدات. زۆر لە دەرمانی فشار و ورم کاری تێدەکەن.
ژمارەی نزیکەیی: ئاسایی ٣٫٥–٥٫٠ ملی مۆل/لیتر
Amiloride · Amiloride + Hydrochlorothiazide · Aminophylline · Amphotericin B · Azithromycin · Benazepril · Bendroflumethiazide · Bumetanide · Candesartan · Captopril · Chlortalidone · Ciclosporin
سۆدیۆم Sodium (Na)
ڕێکخەری ئاوی لەش. دابەزینی دەبێتە هۆی سەرگێژە، پەشێوی و لە حاڵەتی توندا فێ.
ژمارەی نزیکەیی: ئاسایی ١٣٥–١٤٥ ملی مۆل/لیتر
Amiloride · Amiloride + Hydrochlorothiazide · Bendroflumethiazide · Bumetanide · Carbamazepine · Chlortalidone · Co-tenidone (atenolol + chlortalidone) · Cyclopenthiazide · Eplerenone · Ethacrynic acid · Furosemide · Furosemide (Injection)
مەگنیسیۆم Magnesium (Mg)
کەمیی مەگنیسیۆم دەبێتە هۆی گیرانی ماسولکە و تێکچوونی لێدانی دڵ. بەکارهێنانی درێژخایەنی دەرمانی ترشەڵۆک دەیخاتە خوارەوە.
ژمارەی نزیکەیی: ئاسایی ١٫٧–٢٫٢ مگم/دل
Amphotericin B · Domperidone + Omeprazole · Esomeprazole · Lansoprazole · Omeprazole · Pantoprazole · Rabeprazole · Pantoprazole Sodium · Dexlansoprazole · Clarithromycin + Lansoprazole + Tinidazole · Esomeprazole + Clarithromycin + Amoxicillin (H. pylori kit) · Pantoprazole/Domperidone
ناوەندی شەکرەی ٣ مانگ HbA1c
ناوەندی شەکرەی خوێن لە ماوەی ٢–٣ مانگی ڕابردوودا — نەک تەنها ئەم بەیانی.
ژمارەی نزیکەیی: ئامانج بۆ زۆربەی نەخۆشانی شەکرە < ٧٪ (بەپێی حاڵەت دەگۆڕێت)
Acarbose · Chlorpropamide · Dapagliflozin · Empagliflozin · Exenatide · Gliclazide · Glimepiride · Glipizide · Glucagon · Glyburide (Glibenclamide) · Insulin Aspart · Insulin Biphasic (30/70)
شەکرەی خوێن FBS / Glucose
ئاستی شەکر لەو ساتەدا. بۆ چاودێریی ڕۆژانەی دەرمانی شەکرە و ئەنسۆلین.
ژمارەی نزیکەیی: بەتاڵ ٧٠–١٠٠ مگم/دل
Acarbose · Amisulpride · Amitriptyline · Aripiprazole · Asenapine · Benperidol · Chlorpromazine · Chlorpropamide · Clomipramine · Clozapine · Cortisone acetate · Dapagliflozin
چەوریی خوێن Lipid profile
کۆلیستڕۆل، LDL، HDL و ترایگلیسرید. بۆ چاودێریی ستاتین و مەترسیی دڵ.
ژمارەی نزیکەیی: LDL بەپێی مەترسی دەگۆڕێت · ترایگلیسرید < ١٥٠ مگم/دل
Abacavir · Acipimox · Acitretin · Alitretinoin · Amisulpride · Amitriptyline · Amprenavir · Aripiprazole · Asenapine · Atazanavir · Atorvastatin · Benperidol
هۆرمۆنی تیرۆید TSH / FT4
دیاری دەکات تیرۆید کەم یان زۆر کار دەکات و دەرمانەکە ڕێکە یان نا.
ژمارەی نزیکەیی: TSH نزیکەی ٠٫٤–٤٫٠ mIU/L
Amiodarone · Carbimazole · Dronedarone · Levothyroxine · Liothyronine · Lithium Carbonate · Methimazole · Propylthiouracil · Potassium Iodide · Lithium
ئەنزیمی ماسولکە CK (CPK)
کاتێک ماسولکە زیان دەبینێت بەرز دەبێتەوە — گرنگە بۆ ئازاری ماسولکە لەگەڵ ستاتین.
ژمارەی نزیکەیی: ئاسایی نزیکەی ٣٠–٢٠٠ یەکە/لیتر
Acipimox · Atorvastatin · Bezafibrate · Cerivastatin · Cholestyramine · Ciprofibrate · Clofibrate · Colesevelam · Colestipol · Fenofibrate · Fluvastatin · Gemfibrozil
ئاسیدی یۆریک Uric acid
بەرزبوونەوەی دەبێتە هۆی نەقرەس. هەندێک دەرمانی ورم و سیل بەرزی دەکەنەوە.
ژمارەی نزیکەیی: پیاو ٣٫٤–٧٫٠ مگم/دل · ژن ٢٫٤–٦٫٠
Allopurinol · Amiloride · Amiloride + Hydrochlorothiazide · Bendroflumethiazide · Bumetanide · Chlortalidone · Co-tenidone (atenolol + chlortalidone) · Colchicine · Cyclopenthiazide · Eplerenone · Ethacrynic acid · Ethambutol
ئاسن و فێریتین Ferritin / Iron
کۆگای ئاسنی لەش. بۆ کەمخوێنی و چاودێریی دەرمانی ئاسن.
ژمارەی نزیکەیی: فێریتین پیاو ٣٠–٤٠٠ · ژن ١٥–١٥٠ نانۆگرام/مل
Darbepoetin alfa · Deferasirox · Deferiprone · Deferoxamine · Epoetin alfa · Ferric carboxymaltose · Ferric oxide (iron dextran) · Ferrous Fumarate · Ferrous sulfate · Ferrous Sulfate + Folic Acid · Iron (oral/parenteral supplement) · Iron Polymaltose Complex
ڤیتامین B12 Vitamin B12
کەمیی دەبێتە هۆی کەمخوێنی و زیانی دەمار. مێتفۆرمینی درێژخایەن دەیخاتە خوارەوە.
ژمارەی نزیکەیی: ئاسایی نزیکەی ٢٠٠–٩٠٠ pg/mL
Domperidone + Omeprazole · Esomeprazole · Lansoprazole · Metformin · Omeprazole · Pantoprazole · Rabeprazole · Pantoprazole Sodium · Dexlansoprazole · Clarithromycin + Lansoprazole + Tinidazole · Esomeprazole + Clarithromycin + Amoxicillin (H. pylori kit) · Glibenclamide + Metformin
ڤیتامین D Vitamin D (25-OH)
بۆ تەندروستیی ئێسک و ماسولکە. لە هەرێمدا کەمی زۆر باوە.
ژمارەی نزیکەیی: گونجاو نزیکەی ٣٠–٥٠ نانۆگرام/مل
Belladonna + ergotamine + phenobarbital · Belladonna alkaloids · Cortisone acetate · Deflazacort · Desoxycorticosterone · Dexamethasone · Methylprednisolone · Phenobarbital · Phenytoin · Prednisolone · Prednisolone (Pediatric Syrup) · Prednisone
ئاستی دەرمان لە خوێن Drug level
هەندێک دەرمان مەودای سەلامەتییان زۆر تەسکە — پێویستە خودی ڕێژەی دەرمانەکە لە خوێندا بپێورێت، نەک تەنها بڕی خواردن.
ژمارەی نزیکەیی: کاتی وەرگرتنی نموونە زۆر گرنگە — بەپێی ڕێنماییی تاقیگە
Amikacin · Aminophylline · Belladonna + ergotamine + phenobarbital · Belladonna alkaloids · Betamethasone + Clotrimazole + Gentamicin · Carbamazepine · Ciclosporin · Colistin · Cyclosporine · Digoxin · Everolimus · Gentamicin
پشکنینی دووگیانی β-hCG
پێش هەندێک دەرمان کە کوڕەکە زیان دەبینێت، پێویستە دووگیانی ڕەت بکرێتەوە.
Acitretin · Alitretinoin · Etretinate · Isotretinoin · Methotrexate · Sodium valproate · Valproate Sodium · Valproic Acid · Isotretinoin oral · Valproate · Trifarotene
پشکنینی میز Urinalysis
پرۆتین، شەکر، خوێن و نیشانەی هەوکردن لە میزدا.
Dapagliflozin · Empagliflozin · Ertugliflozin · Canagliflozin · Sotagliflozin · Empagliflozin/Metformin · Dapagliflozin/Metformin · Empagliflozin/Linagliptin · Empagliflozin/Linagliptin/Metformin
کشتوکاڵی میکرۆب Urine / wound culture
دیاری دەکات کام بەکتریایە و کام ئەنتیبایۆتیک لەسەری کار دەکات — گرنگترین پشکنین پێش ئەنتیبایۆتیکی درێژخایەن.
Fosfomycin · Nitrofurantoin · Trimethoprim · Trimethoprim/Sulfamethoxazole
ئەنزیمی G6PD G6PD
کەمیی ئەم ئەنزیمە بۆماوەییە؛ هەندێک دەرمان لای ئەو کەسانە خانە سوورەکان دەتەقێنن.
Chloroquine Phosphate · Dapsone · Hydroxychloroquine · Nitrofurantoin · Primaquine · Rasburicase · Dapsone gel
پشکنینی هەوکردنی جەرگ B و C HBV / HCV screen
پێش دەرمانی دابەزێنەری بەرگری پێویستە بزانرێت ڤایرۆسی نهێنی هەیە یان نا — چونکە دەکرێت بگەڕێتەوە.
Adalimumab · Anakinra · Efalizumab · Entecavir · Etanercept · Glatiramer acetate · Infliximab · Interferon alfa · Intravesical BCG · Natalizumab · Tenofovir Disoproxil · Tocilizumab
پشکنینی سیلی نهێنی TB screen (IGRA / CXR)
دەرمانە بایۆلۆجییەکان سیلی نهێنی چالاک دەکەنەوە — بۆیە پێش دەستپێکردن پشکنین دەکرێت.
Adalimumab · Anakinra · Efalizumab · Etanercept · Glatiramer acetate · Infliximab · Interferon alfa · Intravesical BCG · Natalizumab · Tocilizumab · Omalizumab · Palivizumab
تەقەی دڵ (ئێی سی جی) ECG
ئەمە پشکنینی تاقیگە نییە بەڵام لەگەڵ هەندێک دەرماندا پێویستە: مەودای QT درێژ دەکەن و دەبنە هۆی لێدانی مەترسیداری دڵ.
Amiodarone · Amisulpride · Amitriptyline · Aripiprazole · Asenapine · Azithromycin · Benperidol · Chlorpromazine · Ciprofloxacin · Ciprofloxacin (Ear Drops) · Ciprofloxacin (Eye Drops) · Clarithromycin
فحص العين چاوپێداچوونەوە
هەندێک دەرمان بە درێژایی ساڵ زیان بە تۆڕی چاو یان دەماری بینین دەگەیەنن؛ زوو دۆزینەوەی گرنگە.
Amiodarone · Chloroquine Phosphate · Dronedarone · Ethambutol · Hydroxychloroquine · Isoniazid · Pyrazinamide · Rifampicin · Streptomycin · Protionamide · Rifapentine · Rifabutin
الضغط والوزن فشاری خوێن و کێش
مراقبة منزلية بسيطة لا تقل أهمية عن التحاليل.
ژمارەی نزیکەیی: other
Amisulpride · Amitriptyline · Aripiprazole · Asenapine · Benperidol · Chlorpromazine · Ciclosporin · Clomipramine · Clozapine · Cortisone acetate · Cyclosporine · Cyproterone Acetate + Ethinylestradiol
هەر تاقیگەیەک ژمارەی سەرچاوەی خۆی هەیە. ئەنجامی پشکنین بەتەنیا مەخوێنەوە — لەگەڵ دکتۆر بیخوێنەرەوە.
العربية
زمن البروثرومبين PT / INR
يقيس سرعة تخثر الدم. أساسي لمن يتناول الوارفارين.
تعداد الدم الكامل CBC
يعدّ كريات الدم الحمراء والبيضاء والصفائح.
العدلات المطلقة ANC
الجزء المسؤول عن مقاومة البكتيريا من كريات الدم البيضاء.
وظائف الكلى RFT / Creatinine + eGFR
الكرياتينين وeGFR يبينان كفاءة الكلى.
وظائف الكبد LFT (ALT/AST/Bilirubin)
إنزيمات الكبد — ارتفاعها قد يكون أول علامة لتأثر الكبد بالدواء.
البوتاسيوم Potassium (K)
ارتفاعه أو انخفاضه يؤثر على نظم القلب.
الصوديوم Sodium (Na)
منظم سوائل الجسم؛ انخفاضه يسبب دوخة وتشوش.
المغنيسيوم Magnesium (Mg)
نقصه يسبب تشنجات واضطراب نظم القلب.
السكر التراكمي HbA1c
متوسط سكر الدم خلال ٢–٣ أشهر.
سكر الدم FBS / Glucose
مستوى السكر الحالي.
دهون الدم Lipid profile
الكوليسترول والدهون الثلاثية.
هرمونات الغدة الدرقية TSH / FT4
يحدد نشاط الغدة الدرقية.
إنزيم العضلات CK (CPK)
يرتفع عند تضرر العضلات.
حمض اليوريك Uric acid
ارتفاعه يسبب النقرس.
الحديد والفيريتين Ferritin / Iron
مخزون الحديد في الجسم.
فيتامين ب١٢ Vitamin B12
نقصه يسبب فقر دم واعتلال أعصاب.
فيتامين د Vitamin D (25-OH)
لصحة العظام والعضلات.
مستوى الدواء في الدم Drug level
بعض الأدوية يجب قياس مستواها في الدم مباشرة.
فحص الحمل β-hCG
يجب نفي الحمل قبل بعض الأدوية.
تحليل البول Urinalysis
يكشف البروتين والسكر والالتهاب في البول.
زرع البكتيريا Urine / wound culture
يحدد نوع البكتيريا والمضاد المناسب.
إنزيم G6PD G6PD
نقصه الوراثي يجعل بعض الأدوية تكسر كريات الدم.
فحص التهاب الكبد HBV / HCV screen
قبل مثبطات المناعة يجب استبعاد التهاب الكبد الكامن.
فحص السل الكامن TB screen (IGRA / CXR)
الأدوية البيولوجية قد تنشط السل الكامن.
تخطيط القلب ECG
ليس تحليلاً مخبرياً لكنه ضروري مع أدوية تطيل QT.
فحص العين چاوپێداچوونەوە
بعض الأدوية تضر الشبكية أو العصب البصري.
BP & weight فشاری خوێن و کێش
Simple home monitoring, as important as blood tests.
English
Prothrombin time / INR PT / INR
How fast blood clots. Essential for anyone on warfarin.
Complete blood count CBC
Counts red cells, white cells and platelets.
Absolute neutrophil count ANC
The infection-fighting white cells.
Kidney function RFT / Creatinine + eGFR
Creatinine and eGFR show how well the kidneys filter.
Liver function LFT (ALT/AST/Bilirubin)
Liver enzymes — often the first sign of drug injury.
Potassium Potassium (K)
Too high or too low disturbs heart rhythm.
Sodium Sodium (Na)
Regulates body water; low sodium causes confusion.
Magnesium Magnesium (Mg)
Low magnesium causes cramps and arrhythmia.
Glycated haemoglobin HbA1c
Average blood sugar over 2–3 months.
Blood glucose FBS / Glucose
Current blood sugar level.
Lipid profile Lipid profile
Cholesterol, LDL, HDL, triglycerides.
Thyroid function TSH / FT4
Shows whether the thyroid is under- or over-active.
Creatine kinase CK (CPK)
Rises when muscle is damaged.
Uric acid Uric acid
High levels cause gout.
Iron & ferritin Ferritin / Iron
The body’s iron store.
Vitamin B12 Vitamin B12
Deficiency causes anaemia and nerve damage.
Vitamin D Vitamin D (25-OH)
For bone and muscle health.
Therapeutic drug level Drug level
Some drugs must be measured directly in the blood.
Pregnancy test β-hCG
Pregnancy must be excluded before some drugs.
Urinalysis Urinalysis
Protein, sugar, blood and infection in urine.
Culture & sensitivity Urine / wound culture
Identifies the bacterium and the antibiotic that works.
G6PD enzyme G6PD
A hereditary lack makes some drugs destroy red cells.
Hepatitis B/C screening HBV / HCV screen
Latent hepatitis must be excluded before immunosuppressants.
Latent TB screen TB screen (IGRA / CXR)
Biologics can reactivate latent TB.
Electrocardiogram ECG
Not a lab test, but required with QT-prolonging drugs.
Eye examination چاوپێداچوونەوە
Some drugs damage the retina or optic nerve.
چاودێریی سادەی ماڵەوە کە لەگەڵ چەند دەرمانێکدا هێندەی پشکنینی خوێن گرنگە. فشاری خوێن و کێش